Decroly

Gry Decroly’ego: pedagogika oparta na obserwacji i skojarzeniach

Ovide Decroly urodził się w 1871 roku w Renaix w Belgii. Z wykształcenia był lekarzem, neurologiem praktykiem. Najpierw pracował z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną, a następnie rozszerzył swoje metody na całą edukację. W 1907 roku – w tym samym roku, w którym Maria Montessori otworzyła swój pierwszy Dom Dziecka w Rzymie – Decroly założył w Brukseli École de l’Ermitage, żywe laboratorium swojej pedagogiki. Ta zbieżność nie jest przypadkowa: oba podejścia charakteryzują się radykalnym zerwaniem z tradycyjnym nauczaniem, ale ich drogi głęboko się rozchodzą.

Podczas gdy Montessori organizuje środowisko wokół materiałów samokorygujących i określonego postępu, Decroly wychodzi od najbardziej bezpośredniej rzeczywistości: rzeczywistego środowiska dziecka. Jego pedagogika opiera się na tym, co nazywa centrami zainteresowań — tematami zaczerpniętymi z życia codziennego (żywienie, ubrania, zwierzęta, rodzina), wokół których organizuje się naukę. U Decroly’ego nie uczy się liter w sposób abstrakcyjny; uczy się czytania słów, które mają znaczenie, zdań opisujących to, co się widzi, co się robi, co się czuje. Jest to metoda globalna, często źle rozumiana, często karykaturalnie przedstawiana.

Gry edukacyjne Decroly’ego: obserwacja, kojarzenie, wyrażanie się

Najtrwalszym wkładem Decroly’ego w dziedzinie zabawek edukacyjnych jest jego klasyfikacja funkcji poznawczych związanych z zabawą. Wyróżnia on trzy główne kategorie czynności umysłowych: obserwację (postrzeganie, rozróżnianie, identyfikowanie), asocjację (tworzenie powiązań, łączenie przyczyny ze skutkiem, klasyfikowanie według określonych kryteriów) oraz ekspresję (odtwarzanie, konstruowanie, komunikowanie). Gry, które noszą jego imię — loto, domino tematyczne, gry polegające na dopasowywaniu, gry sekwencyjne — są zaprojektowane tak, aby ćwiczyć właśnie te funkcje, nie nazywając ich nigdy przed dzieckiem.

Na przykład klasyczne loto Decroly nie wymaga od trzylatka „zapamiętywania”: wymaga od niego spojrzenia na obrazek na swojej planszy, znalezienia jego odpowiednika wśród innych i umieszczenia odpowiedniego żetonu we właściwym miejscu. Gest jest prosty. Proces poznawczy, który się za tym kryje – rozróżnianie wzrokowe, rozpoznawanie kształtów, skupienie uwagi – jest dokładnie tym, czego potrzebuje mózg trzylatka, aby zbudować swoje pierwsze struktury kategoryzacyjne.

Od jakiego wieku i do jakiej nauki?

Pierwsze gry Decroly są dostosowane dla dzieci w wieku od 2,5 do 3 lat w przypadku najprostszych wariantów (dopasowywanie identycznych obrazków, lotto z 6 polami). W wieku od 4 do 6 lat gry polegające na sekwencjach, kojarzeniu przyczyny i skutku oraz klasyfikowaniu według kategorii semantycznych stają się w pełni dostępne. Niektóre serie — w szczególności gry polegające na czytaniu całościowym lub gry dotyczące ilości — są przeznaczone dla dzieci w wieku 7–8 lat i są bezpośrednio powiązane z programem nauczania w cyklu 2.

2,5–4 lata: gry polegające na dopasowywaniu obrazków, lotto ze zwierzętami lub przedmiotami codziennego użytku, domino z prostymi obrazkami
4–6 lat: gry polegające na klasyfikowaniu (kolor, kształt, rozmiar), sekwencje czynności, kojarzenie części/całości
6–8 lat: gry polegające na globalnym czytaniu, gry liczbowe, gry polegające na relacjach logicznych

Materiały i kryteria wyboru gier Decroly

Tradycyjne gry Decroly są wykonane z grubej tektury lub drewna, czasami z elementami z litego drewna bukowego w przypadku bardziej wytrzymałych wersji. Norma europejska EN 71 ma zastosowanie do wszystkich zabawek sprzedawanych w Unii Europejskiej, w tym kryteriów wytrzymałości mechanicznej i bezpieczeństwa farb stosowanych w grach karcianych i planszowych. W przypadku dzieci poniżej 3 roku życia sprawdzenie, czy nie ma małych, odłączanych elementów, pozostaje absolutnym priorytetem, niezależnie od oznaczenia edukacyjnego umieszczonego na opakowaniu.

Szczególną uwagę należy zwrócić na jakość obrazów: Decroly kładł nacisk na jasność i czytelność przedstawień wizualnych. Czteroletnie dziecko nie powinno być zmuszone do interpretowania obrazu, aby zrozumieć, co on przedstawia. Realistyczne, wyraźne ilustracje bez nadmiaru dekoracji są lepsze niż ilustracje stylizowane lub niejednoznaczne — jest to kryterium, które poważni producenci stosują do dziś.

Decroly i inne alternatywne metody pedagogiczne: rzeczywiste różnice

Błędem byłoby traktowanie Decroly’ego jako odmiany Montessori lub Waldorfa. U Decroly’ego dziecko nie pracuje samodzielnie z materiałami samokorygującymi: gra Decroly’ego jest zaprojektowana tak, aby można było w nią grać, często w grupie, z interakcją, komentarzami i korektą przez rówieśników. Nauczyciel – lub rodzic – nie jest nieobecny w tym procesie; animuje, nazywa, zatwierdza. Jest to pedagogika bardziej społeczna, bardziej językowa niż podejście montessoriańskie, mniej symboliczna niż podejście Waldorf-Steiner.

Dla rodzin, które praktykują nauczanie domowe lub poszukują materiałów uzupełniających przedszkole, gry Decroly oferują coś, czego niewiele innych materiałów edukacyjnych nie oferuje: jasny postęp, proste zasady, prawdziwą autonomię gry już od 4 roku życia oraz zakorzenienie w słownictwie i pojęciach świata rzeczywistego, z którymi dziecko spotyka się na co dzień.