Pikler-lóczy

Pedagogika Pikler-Lóczy: swobodna motoryka i jakość codziennej opieki

Emmi Pikler była pediatrą, a nie teoretykiem salonowym. Wykształcona w Wiedniu w latach 20. XX wieku, swoje przekonania rozwijała w praktyce, najpierw jako lekarz rodzinny w Budapeszcie, a od 1946 roku jako dyrektor Instytutu Lóczy, państwowego żłobka dla dzieci w wieku od 0 do 3 lat pozbawionych rodziny. Ta szczególna sytuacja – niemowlęta bez rodziców, powierzone opiece profesjonalistów – skłoniła Pikler do zadania konkretnego pytania: jak zapewnić zdrowy rozwój motoryczny i psychiczny bez stałej obecności rodziców? Jej odpowiedź zrewolucjonizowała dotychczasową wiedzę na temat małych dzieci.

Swobodna motoryka: co naprawdę wykazała Pikler

Główna zasada podejścia Pikler opiera się na systematycznej obserwacji prowadzonej przez dziesięciolecia: pozostawione na stabilnej powierzchni, na podłodze, bez umieszczania w pozycjach, których nie jest jeszcze w stanie osiągnąć samodzielnie, niemowlę przechodzi przez etapy rozwoju motorycznego w spójnej i niezawodnej kolejności. Przechodzi od pozycji leżącej do przewracania się, od przewracania się do samodzielnego siedzenia, a następnie do czworakowania, klękania, stania i chodzenia – bez wysokiego krzesełka z pasami bezpieczeństwa w wieku trzech miesięcy, bez chodzika, bez pomocy dorosłych w „utrzymywaniu pozycji siedzącej”.

Pikler udokumentowała, a badania z zakresu neuronauki rozwojowej potwierdziły, że każdy etap osiągnięty samodzielnie przez dziecko stanowi kompletną integrację neuromotoryczną. Dziecko posadzone w wieku sześciu miesięcy, gdy nie jest jeszcze w stanie samodzielnie tego zrobić, nie „oszczędza czasu”: pomija sekwencje wzmacniania mięśni, które powinny poprzedzać tę pozycję. Różnica nie jest widoczna od razu. Czasami można ją zmierzyć dopiero po latach, w jakości koordynacji, równowagi i świadomości ciała.

Kryteria środowiska dostosowanego do pedagogiki Pikler dla dzieci w wieku od 0 do 18 miesięcy

Konkretnie rzecz biorąc, środowisko zgodne z pedagogiką Pikler dla niemowląt przed rozpoczęciem chodzenia sprowadza się do kilku rzeczy: twardej podłogi pokrytej wysokiej jakości dywanem (ani zbyt miękkim, jak gruba pianka, ani twardym, jak goła podłoga), ubrań, które nie krępują nóg, ograniczonej przestrzeni, ale wystarczająco dużej, aby można było ją eksplorować, oraz braku sprzętu, który narzuca określoną pozycję. Żadnych leżaczków w pozycji półsiedzącej od pierwszych tygodni życia, żadnych chodzików, żadnych plastikowych siedzisk do kąpieli, które „trzymają” dziecko, zanim zacznie ono samodzielnie siedzieć.

Od momentu, gdy dziecko zaczyna poruszać się na czworakach – zazwyczaj między 7 a 10 miesiącem życia, z dużym normalnym zróżnicowaniem – środowisko to można wzbogacić o specjalistyczny sprzęt. Trójkąt wspinaczkowy Pikler, przeznaczony dla dzieci potrafiących samodzielnie stać (zazwyczaj od 9 do 12 miesiąca życia), to drewniana konstrukcja z prętami, po której dziecko wspina się, schodzi, trzyma się i dostosowuje równowagę zgodnie z własną oceną ryzyka. Nie jest przeznaczony dla niemowląt leżących. Korzystanie z niego, zanim dziecko nauczy się samodzielnie schodzić, oznacza ignorowanie podstawowej zasady tego podejścia.

Często pomijany wymiar: jakość opieki

Ograniczanie Pikler do swobodnej motoryki oznacza pozbawienie jej pracy jej najbardziej wymagającej części. W Lóczy Pikler i jej zespoły sformalizowały praktykę opieki – przewijanie, kąpanie, karmienie, ubieranie – opartą na prostej, ale trudnej do przestrzegania zasadzie: podczas opieki dorosły jest w pełni dostępny dla dziecka, w danym momencie, bez rozpraszania uwagi. Ogłasza, co zamierza zrobić, czeka na odpowiedź, nawet minimalną, zachęca dziecko do aktywnego udziału w czynnościach, które go dotyczą. Czteromiesięczne dziecko, które podnosi głowę, aby można było założyć mu sweter, bierze w tym udział. Osiemnastomiesięczne dziecko, które wyciąga ręce do rękawów, bierze w tym udział w większym stopniu. Udział ten nie jest szczegółem edukacyjnym, jest podstawą kompetentnego obrazu siebie.

Anna Tardos, córka Emmi Pikler i dyrektor naukowy Międzynarodowego Stowarzyszenia Pikler-Lóczy do czasu przejścia na emeryturę, rozszerzyła i pogłębiła te badania nad przywiązaniem i jakością relacji opiekuńczych. Podejście to jest obecnie nauczane na specjalistycznych szkoleniach we Francji, na Węgrzech, w Stanach Zjednoczonych (gdzie Magda Gerber, która pracowała bezpośrednio z Pikler, założyła w latach 70. ruch RIE — Resources for Infant Educarers) oraz w około dwudziestu innych krajach.

Wybór sprzętu Pikler: co naprawdę ma znaczenie

Stabilność i wytrzymałość drewna: najlepiej lite drewno bukowe lub brzozowe, bez płyt wiórowych ani cienkiej sklejki w konstrukcjach nośnych. Norma EN 71-1 (bezpieczeństwo zabawek) stanowi podstawę, ale nie gwarancję jakości konstrukcji.
Nietoksyczne wykończenia: olej lub wosk pochodzenia roślinnego na drewnie, brak lakieru poliuretanowego na powierzchniach mających kontakt z rękami i ustami dziecka poniżej 3 roku życia.
Modułowa regulacja wysokości: trójkąt z regulacją wysokości pozwala na przedłużenie użytkowania od 9 miesięcy do 4-5 lat, w zależności od modelu. Dodatkowa zjeżdżalnia lub łuk do przewracania się, dostosowane do tego samego podwozia, pozwalają uniknąć konieczności zakupu kilku kolejnych konstrukcji.

Produkty zebrane w tej kategorii spełniają te kryteria i posiadają szczegółowe karty techniczne dla każdego artykułu: dokładne wymiary, certyfikaty, zalecany przez producenta przedział wiekowy oraz, w stosownych przypadkach, informacje o kompatybilności z innymi elementami z tej serii. Celem nie jest sprzedaż produktów o skandynawskim wyglądzie z jasnego drewna, ale oferowanie sprzętu, który spełnia swoje zadanie, bez kompromisów w zakresie bezpieczeństwa i spójności pedagogicznej.